Àwọn Nọ́ńbà Ọ́ksìdéṣọ̀n, Àwọn Ohun Rẹ́dọ́ksì, àti Ṣíṣe Ìdọ́gba Ìhùwàpọ̀-Ààbọ̀

Ohun tí nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n ń kọ sílẹ̀

Nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n ni ẹrù iná tí átọ̀mù kan yóò ní tí gbogbo ìsopọ̀ láàrin àwọn átọ̀mù yàtọ̀ bá jẹ́ ti íọ̀nù pátápátá, tí a sì fi àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù tí wọ́n pín fún átọ̀mù tó ní ẹlẹ́ktrọ́nẹ́gátívíìtì jù; àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù tí átọ̀mù kan náà pín ni a pín bákan náà. Ìkà àfiṣirò ni, kì í ṣe ẹrù iná tí a wọ̀n. Nínú omi, a fi −2 fún ọ́ksíjìn àti +1 fún hídírójìn kọ̀ọ̀kan, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ẹrù iná apá gidi kéré púpọ̀.

Ọ́ksìdéṣọ̀n jẹ́ ìgbéga nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n, tó jẹ mọ́ pípàdánù ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù. Ìdínkù jẹ́ ìsọ̀kalẹ̀ nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n, jíjèrè ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù. Méjèèjì máa ń ṣẹlẹ̀ pọ̀ nígbà gbogbo, nítorí àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù tí irú kan pàdánù gbọ́dọ̀ di jíjèrè láti ọwọ́ òmíràn. Nínú ìdọ́gba rẹ́dọ́ksì èyíkéyìí, àpapọ̀ ìgbéga nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n dọ́gba pẹ̀lú àpapọ̀ ìsọ̀kalẹ̀, gbogbo ọ̀nà ìṣe ìdọ́gba sì dúró lórí ìdọ́gba yẹn.

Fífi àwọn nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n lélẹ̀ ní ìtò ìṣaájú

Lo àwọn òfin láti orí àtòkọ náà sísàlẹ̀. Nígbà tí òfin méjì bá ta kora, èyí tó wà lókè ló borí, a sì rí átọ̀mù ìkẹyìn tí a kò mọ̀ nínú fọ́múlà nípa ìyọkúrò.

Fún íọ̀nù dáíhídírójìn fọ́sífétì, H₂PO₄⁻: 2(+1) + P + 4(−2) = −1, nítorí náà P = +5. Fún íọ̀nù tẹ́tíráthíónétì, S₄O₆²⁻: 4S + 6(−2) = −2, nítorí náà àwọn átọ̀mù sọ́lfọ̀ mẹ́rin papọ̀ jẹ́ +10 àti ìpíndọ́gba jẹ́ +2.5. Èsì oní-ìdá túmọ̀ sí pé àwọn átọ̀mù èròjà kan náà wà ní àyíká yàtọ̀ àti pé nọ́ńbà tí a ròyìn jẹ́ ìpíndọ́gba. Mágnẹ́tàìtì, Fe₃O₄, ní ìpíndọ́gba +8/3 nítorí ó ní Fe²⁺ kan fún Fe³⁺ méjì.

• Átọ̀mù nínú èròjà mímọ́ jẹ́ 0 (Fe, O₂, S₈).
• Íọ̀nù oníátọ̀mù kan dọ́gba pẹ̀lú ẹrù iná rẹ̀ (Mg²⁺ jẹ́ +2, Br⁻ jẹ́ −1).
• Àwọn nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n nínú fọ́múlà ń papọ̀ sí ẹrù iná gbogbogbò rẹ̀.
• Fluórìnì jẹ́ −1 nínú gbogbo àwọn agbo rẹ̀.
• Àwọn irin ẹgbẹ́ 1 jẹ́ +1 àti àwọn irin ẹgbẹ́ 2 jẹ́ +2 nínú àwọn agbo.
• Hídírójìn jẹ́ +1 pẹ̀lú àwọn aláìjẹ́ irin àti −1 nínú àwọn háídíráìdì irin bíi NaH.
• Ọ́ksíjìn sábà jẹ́ −2, ṣùgbọ́n −1 nínú àwọn pẹ́rọ́ksáìdì (H₂O₂), −½ nínú àwọn súpárọ́ksáìdì (KO₂), àti +2 nínú OF₂.
• Klóríìnì, brómínì, àti áyódínì sábà jẹ́ −1, àyàfi nígbà tí wọ́n bá so mọ́ ọ́ksíjìn tàbí hálójìn tó fúyẹ́ jù.

Sísọ orúkọ ohun tó ń fa ọ́ksìdéṣọ̀n àti ohun tó ń fa ìdínkù

Ohun tó ń fa ọ́ksìdéṣọ̀n ń gba àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù, ó sì ń fa kí nǹkan mìíràn di ọ́ksìdéṣọ̀n, nítorí náà òun fúnra rẹ̀ ni a dín kù. Ohun tó ń fa ìdínkù ń fúnni ní àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù, òun fúnra rẹ̀ sì di ọ́ksìdéṣọ̀n. Sọ orúkọ gbogbo irú náà dípò átọ̀mù kan ṣoṣo.

Gbé 2Fe²⁺(aq) + H₂O₂(aq) + 2H⁺(aq) → 2Fe³⁺(aq) + 2H₂O(l) yẹ̀ wò. Irin ń gòkè láti +2 sí +3, nítorí náà Fe²⁺ di ọ́ksìdéṣọ̀n, òun sì ni ohun tó ń fa ìdínkù. Ọ́ksíjìn ń sọ̀kalẹ̀ láti −1 nínú pẹ́rọ́ksáìdì sí −2 nínú omi, nítorí náà a dín H₂O₂ kù, òun sì ni ohun tó ń fa ọ́ksìdéṣọ̀n. Hídírójìn ń dúró +1 jálẹ̀. Íọ̀nù irin méjì kọ̀ọ̀kan pàdánù ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù kan àti átọ̀mù ọ́ksíjìn pẹ́rọ́ksáìdì méjì kọ̀ọ̀kan jèrè ọ̀kan, nítorí náà ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù méjì ni a pàdánù, méjì sì ni a jèrè.

Irú kan lè kó ipa méjèèjì. Nínú Cl₂ + 2OH⁻ → Cl⁻ + ClO⁻ + H₂O, átọ̀mù klóríìnì kan ń lọ láti 0 sí −1 àti èkejì láti 0 sí +1. Èyí ni ìyapa-ara-ẹni, Cl₂ sì jẹ́ ohun tó ń fa ọ́ksìdéṣọ̀n àti ohun tó ń fa ìdínkù.

Ṣíṣe ìdọ́gba ìhùwàpọ̀-ààbọ̀ nínú ojútùú ásídì

Yíya ọ́ksìdéṣọ̀n sọ́tọ̀ kúrò lára ìdínkù jẹ́ kí o ṣe ìdọ́gba ìgbékalẹ̀ ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù kọ̀ọ̀kan fúnra rẹ̀, lẹ́yìn náà darapọ̀ àwọn ààbọ̀ náà kí àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù lè fagilé ara wọn. Omi ń pèsè àwọn átọ̀mù ọ́ksíjìn, H⁺ sì ń pèsè àwọn átọ̀mù hídírójìn nítorí àwọn ni irú tó wà nínú omi ásídì.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 1. Nínú ásídì, díkírómétì ń mú náítírítì di ọ́ksìdéṣọ̀n: Cr₂O₇²⁻ + NO₂⁻ → Cr³⁺ + NO₃⁻. Kírómíọ́mù ń lọ láti +6 sí +3 àti náítírójìn láti +3 sí +5. Ààbọ̀ ọ́ksìdéṣọ̀n: NO₂⁻ + H₂O → NO₃⁻ + 2H⁺ + 2e⁻, pẹ̀lú ẹrù iná −1 ní ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan. Ààbọ̀ ìdínkù: Cr₂O₇²⁻ + 14H⁺ + 6e⁻ → 2Cr³⁺ + 7H₂O, pẹ̀lú ẹrù iná +6 ní ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan. Àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù mẹ́fà náà bá átọ̀mù kírómíọ́mù méjì tó ń yípadà ní ẹ̀ka mẹ́ta kọ̀ọ̀kan mu.

Sọ ààbọ̀ ọ́ksìdéṣọ̀n di púpọ̀ pẹ̀lú 3 kí ààbọ̀ méjèèjì lè ní 6e⁻, lẹ́yìn náà fi kún un: Cr₂O₇²⁻ + 14H⁺ + 3NO₂⁻ + 3H₂O → 2Cr³⁺ + 7H₂O + 3NO₃⁻ + 6H⁺. Fagilé 6H⁺ àti 3H₂O láti ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan: Cr₂O₇²⁻ + 8H⁺ + 3NO₂⁻ → 2Cr³⁺ + 3NO₃⁻ + 4H₂O. Àyẹ̀wò: Cr 2 àti 2; N 3 àti 3; O 7 + 6 = 13 àti 9 + 4 = 13; H 8 àti 8; ẹrù iná −2 + 8 − 3 = +3 àti +6 − 3 = +3.

• Pín ìdọ́gba egungun sí ààbọ̀ ọ́ksìdéṣọ̀n àti ààbọ̀ ìdínkù.
• Ṣe ìdọ́gba gbogbo èròjà àyàfi O àti H.
• Ṣe ìdọ́gba O nípa fífi H₂O kún un, lẹ́yìn náà ṣe ìdọ́gba H nípa fífi H⁺ kún un.
• Ṣe ìdọ́gba ẹrù iná nípa fífi àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù kún ẹ̀gbẹ́ tó jẹ́ rere jù.
• Mú àwọn ààbọ̀ náà dọ́gba kí àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù lè bára mu, fi wọ́n kún ara wọn, kí o sì fagilé ohunkóhun tó wà ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì.
• Ṣàyẹ̀wò àwọn átọ̀mù àti ẹrù iná, kí o sì jẹ́rìí sí pé kò sí ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù tó kù.

Yíyí ọ̀nà náà padà fún ojútùú bésì

Nínú ojútùú bésì, OH⁻ pọ̀, ìdọ́gba ìkẹyìn kò sì gbọ́dọ̀ ní H⁺. Ṣe ìdọ́gba bí ẹni pé ojútùú náà jẹ́ ásídì, lẹ́yìn náà fi OH⁻ tó tó kún ẹ̀gbẹ́ méjèèjì láti sọ H⁺ kọ̀ọ̀kan di omi. Fífi irú kan náà kún ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ń pa ìdọ́gba mọ́.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 2. Háípóklóráítì ń mú kírómíọ́mù(III) háídíróksídì di kírómétì nínú bésì: Cr(OH)₃ + ClO⁻ → CrO₄²⁻ + Cl⁻. Kírómíọ́mù ń lọ láti +3 sí +6 àti klóríìnì láti +1 sí −1. Ààbọ̀ ọ́ksìdéṣọ̀n: Cr(OH)₃ + H₂O → CrO₄²⁻ + 5H⁺ + 3e⁻. Ààbọ̀ ìdínkù: ClO⁻ + 2H⁺ + 2e⁻ → Cl⁻ + H₂O. Ìlọ́po wọ́pọ̀ tó kéré jù ti 3 àti 2 ni 6, nítorí náà sọ ààbọ̀ àkọ́kọ́ di ìlọ́po méjì àti ìkejì di ìlọ́po mẹ́ta.

Fífi kún un àti fífagilé fún ni 2Cr(OH)₃ + 3ClO⁻ → 2CrO₄²⁻ + 3Cl⁻ + 4H⁺ + H₂O. Fi 4OH⁻ kún ẹ̀gbẹ́ méjèèjì; ní ọ̀tún, 4H⁺ + 4OH⁻ di 4H₂O. Ìkẹyìn: 2Cr(OH)₃(s) + 3ClO⁻(aq) + 4OH⁻(aq) → 2CrO₄²⁻(aq) + 3Cl⁻(aq) + 5H₂O(l). Àyẹ̀wò: Cr 2 àti 2; Cl 3 àti 3; O 6 + 3 + 4 = 13 àti 8 + 5 = 13; H 6 + 4 = 10 àti 10; ẹrù iná −7 ní ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan.

Àwọn àṣìṣe tó wọ́pọ̀ nínú ìkọsílẹ̀ rẹ́dọ́ksì

Ọ̀pọ̀ àṣìṣe rẹ́dọ́ksì jẹ́ àṣìṣe ìkọsílẹ̀, ọ̀kọ̀ọ̀kan sì ní àyẹ̀wò pàtó.

Gẹ́gẹ́ bí ìdánwò ìkẹyìn, fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pẹ̀lú àwọn nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n nìkan pé àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù tí a pàdánù dọ́gba àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù tí a jèrè. Nínú àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 2, átọ̀mù kírómíọ́mù méjì kọ̀ọ̀kan pàdánù ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù 3 (6 lápapọ̀) àti átọ̀mù klóríìnì mẹ́ta kọ̀ọ̀kan jèrè 2 (6 pẹ̀lú).

• Sísọ átọ̀mù di ohun tó ń fa nǹkan: kọ pé Cr₂O₇²⁻ ni ohun tó ń fa ọ́ksìdéṣọ̀n, kì í ṣe kírómíọ́mù.
• Kíka àyípadà fún átọ̀mù kọ̀ọ̀kan ṣùgbọ́n kì í ṣe fún fọ́múlà kọ̀ọ̀kan: Cr₂O₇²⁻ → 2Cr³⁺ gba ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù 6, kì í ṣe 3.
• Gbígbé àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù sí ẹ̀gbẹ́ tí kò tọ́: wọ́n jẹ́ èso nínú ààbọ̀ ọ́ksìdéṣọ̀n àti ohun ìhùwàpọ̀ nínú ààbọ̀ ìdínkù. Tí àyẹ̀wò ẹrù iná bá kùnà, wo ibí yìí kọ́kọ́.
• Ṣíṣe ìdọ́gba ọ́ksíjìn pẹ̀lú O, O₂, tàbí O²⁻ dípò H₂O. Àwọn íọ̀nù ọ́ksáìdì aláìsopọ̀ kì í wà nínú omi.
• Fífi H⁺ sílẹ̀ nínú èsì ojútùú bésì, tàbí gbígbàgbé láti fagilé omi lẹ́yìn fífi OH⁻ kún un.
• Gbígbà pé ọ́ksíjìn jẹ́ −2 nígbà gbogbo: ṣàyẹ̀wò fún àwọn pẹ́rọ́ksáìdì, súpárọ́ksáìdì, àti àwọn ìsopọ̀ O–F.
• Dída àkọtọ́ pọ̀: a kọ nọ́ńbà ọ́ksìdéṣọ̀n pẹ̀lú àmì ní iwájú (+3); a kọ ẹrù iná íọ̀nù pẹ̀lú nọ́ńbà ní iwájú (3+).