Ṣíṣe Ìdọ́gba Àwọn Ìdọ́gba Kẹ́místrì Ní Ìgbésẹ̀-Ìgbésẹ̀

Ohun tí alábàádọ́gba lè yípadà àti ohun tí àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ kò lè yípadà

Fọ́múlà kọ̀ọ̀kan ń yí ìdàpọ̀ nǹkan kan dúró. H₂O ní átọ̀mù hídírójìn méjì àti átọ̀mù ọ́ksíjìn kan nígbà gbogbo; yíyí i padà sí H₂O₂ ń ṣàpèjúwe hídírójìn pẹ́rọ́ksáìdì, agbo yàtọ̀. Nítorí náà a ń ṣe ìdọ́gba pẹ̀lú àwọn alábàádọ́gba nìkan, àwọn nọ́ńbà tó wà níwájú àwọn fọ́múlà, tí wọ́n sọ iye ẹ̀ka fọ́múlà ti nǹkan kọ̀ọ̀kan tó kópa.

Ìdọ́gba tí a ti ṣe ìdọ́gba rẹ̀ ní iye átọ̀mù kan náà ti èròjà kọ̀ọ̀kan ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì. Nítorí pé àwọn átọ̀mù ń pa ìwúwo wọn mọ́, àpapọ̀ ìwúwo àwọn ohun ìhùwàpọ̀ nígbà náà dọ́gba pẹ̀lú àpapọ̀ ìwúwo àwọn èso, èyí tó jẹ́ àyẹ̀wò òmìnira tó wúlò. Nígbà tí àwọn íọ̀nù bá hàn, àpapọ̀ àwọn ẹrù iná ní òsì gbọ́dọ̀ dọ́gba pẹ̀lú àpapọ̀ ní ọ̀tún.

A kọ àwọn alábàádọ́gba bí àwọn odidi nọ́ńbà tó kéré jù tó ń ṣe ìdọ́gba ìdọ́gba náà. 4 H₂ + 2 O₂ → 4 H₂O ti ní ìdọ́gba ṣùgbọ́n kì í ṣe ní ìwọ̀n tó kéré jù; pípín pẹ̀lú 2 fún ni 2 H₂ + O₂ → 2 H₂O. A kì í kọ alábàádọ́gba 1.

Ìtò àyẹ̀wò tó ń yẹra fún yíyípo ibi kan náà

Àyẹ̀wò ń ṣiṣẹ́ dáadáa jù pẹ̀lú ìtò tó dúró, nítorí pé ṣíṣe ìdọ́gba èròjà kan lè ba ìdọ́gba mìíràn tí o ti yanjú jẹ́. Ìtò tó wà nísàlẹ̀ yìí fi àwọn èròjà tó hàn nínú ọ̀pọ̀ fọ́múlà sílẹ̀ fún ìkẹyìn, pàápàá àwọn èròjà aláìsopọ̀ bíi O₂ tàbí irin, nítorí pé yíyí alábàádọ́gba èròjà aláìsopọ̀ kò ba ohunkóhun mìíràn jẹ́.

Ìkà àyẹ̀wò ìkẹyìn ṣe pàtàkì jù. Ṣe àtòkọ èròjà kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú iye rẹ̀ ní ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan, nípa sísọ gbogbo àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ di púpọ̀ pẹ̀lú alábàádọ́gba àti pẹ̀lú àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ èyíkéyìí lẹ́yìn ìlà-àkámọ́. Ó gba ìṣẹ́jú kan, ó sì ń mú fere gbogbo ìsìnà.

• Kọ àwọn fọ́múlà tó tọ́ fún gbogbo nǹkan, pẹ̀lú àwọn èròjà oníátọ̀mù méjì (H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂, Br₂, I₂), má sì yí wọn padà lẹ́yìn náà.
• Fún fọ́múlà tó ṣòro jù ní alábàádọ́gba àyẹ̀wò 1.
• Ṣe ìdọ́gba àwọn èròjà tó hàn nínú ohun ìhùwàpọ̀ kan àti èso kan nìkan.
• Ṣe ìdọ́gba àwọn íọ̀nù oníátọ̀mù-púpọ̀ tó kọjá láì yípadà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka kan.
• Ṣe ìdọ́gba hídírójìn àti ọ́ksíjìn lẹ́yìn náà, àti àwọn èròjà aláìsopọ̀ kẹ́yìn.
• Mú ìdá èyíkéyìí kúrò nípa sísọ gbogbo alábàádọ́gba di púpọ̀ pẹ̀lú ìdá-ìsàlẹ̀ rẹ̀, lẹ́yìn náà dín wọn kù sí àwọn odidi nọ́ńbà tó kéré jù.
• Ka gbogbo èròjà, àti ẹrù iná àpapọ̀, ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́: ìjóná 2-propanọ́lù

2-Propanọ́lù (ọtí aísóprópílì), C₃H₈O, ń jó nínú ọ́ksíjìn láti fún ni kábọ́nù díọ́ksáìdì àti omi: C₃H₈O + O₂ → CO₂ + H₂O. Fún C₃H₈O ní alábàádọ́gba 1. Kábọ́nù hàn nínú ohun ìhùwàpọ̀ kan àti èso kan, nítorí náà 3 C nílò 3 CO₂. Hídírójìn bákan náà: 8 H nílò 4 H₂O.

Ọ́ksíjìn wá kẹ́yìn nítorí O₂ jẹ́ èròjà aláìsopọ̀. Ẹ̀gbẹ́ ọ̀tún báyìí ní 3 × 2 + 4 × 1 = 10 átọ̀mù O. Epo náà ti pèsè 1 O, nítorí náà O₂ gbọ́dọ̀ pèsè átọ̀mù 9, alábàádọ́gba 9/2. Sísọ ohun gbogbo di púpọ̀ pẹ̀lú 2 fún ni 2 C₃H₈O + 9 O₂ → 6 CO₂ + 8 H₂O.

Ìkà àyẹ̀wò: C 6 = 6; H 16 = 16; O 2 + 18 = 20 ní òsì àti 12 + 8 = 20 ní ọ̀tún. Àyẹ̀wò ìwúwo pẹ̀lú àwọn ìwúwo átọ̀mù àjọṣe IUPAC tí a ṣe àyè-yíyípo sí ibi ìdá mẹ́wàá méjì (C 12.01, H 1.01, O 16.00) bá ara wọn mu fún àwọn iye mọ́ọ̀lù tí a fi hàn: 2(60.11 g) + 9(32.00 g) = 408.22 g àwọn ohun ìhùwàpọ̀ àti 6(44.01 g) + 8(18.02 g) = 408.22 g àwọn èso.

Ìsìnà tó wọ́pọ̀ ni gbígbàgbé átọ̀mù ọ́ksíjìn inú epo náà, àti kíkọ 5 O₂ fún C₃H₈O kọ̀ọ̀kan. Ìkà àyẹ̀wò náà tú u síta lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀: átọ̀mù O 11 ní òsì àti 10 ní ọ̀tún.

Àwọn íọ̀nù oníátọ̀mù-púpọ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka kan

Nígbà tí íọ̀nù oníátọ̀mù-púpọ̀ bíi sọ́lfétì, náítíréètì tàbí fọ́sífétì bá hàn láì yípadà ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì, kà á gẹ́gẹ́ bí ẹ̀ka kan dípò kíka àwọn átọ̀mù rẹ̀ lọ́tọ̀ọ̀tọ̀. Èyí dín ìkọsílẹ̀ kù, ó sì yẹra fún àṣìṣe ìkà tó wọ́pọ̀ jù lọ, gbígbàgbé pé àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ lẹ́yìn ìlà-àkámọ́ ń sọ ohun gbogbo tó wà nínú rẹ̀ di púpọ̀: Ca(NO₃)₂ ní 2 N àti 6 O.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́: báríọ́mù háídíróksídì ń hùwàpọ̀ pẹ̀lú ásídì fọ́sífóríìkì láti fún ni báríọ́mù fọ́sífétì àti omi, Ba(OH)₂ + H₃PO₄ → Ba₃(PO₄)₂ + H₂O. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Ba₃(PO₄)₂. Ó ní 3 Ba, nítorí náà lo 3 Ba(OH)₂, àti ẹ̀ka fọ́sífétì méjì, nítorí náà lo 2 H₃PO₄.

Fún omi náà, ronú nípa rẹ̀ bí H–OH: mọ́lẹ́kùùlù kọ̀ọ̀kan ń wá láti H kan ti ásídì àti OH kan ti bésì. Ẹ̀gbẹ́ òsì báyìí ní 3 × 2 = 6 ẹgbẹ́ OH àti 2 × 3 = 6 átọ̀mù H ásídì, nítorí náà 6 H₂O ni a ṣe: 3 Ba(OH)₂ + 2 H₃PO₄ → Ba₃(PO₄)₂ + 6 H₂O. Ìkà àyẹ̀wò: Ba 3 = 3; P 2 = 2; H 6 + 6 = 12 àti 6 × 2 = 12; O 6 + 8 = 14 àti 8 + 6 = 14.

Lo ọ̀nà ẹ̀ka nígbà tí íọ̀nù náà bá la ìhùwàpọ̀ já láì fọ́ nìkan. Tí a bá yí náítíréètì padà sí NO nínú ìhùwàpọ̀ rẹ́dọ́ksì, fún àpẹẹrẹ, a gbọ́dọ̀ ka náítírójìn àti ọ́ksíjìn lọ́tọ̀ọ̀tọ̀.

Ṣíṣe ìdọ́gba ẹrù iná nínú àwọn ìdọ́gba íọ̀nù

Ìdọ́gba íọ̀nù lè ṣe ìdọ́gba àwọn átọ̀mù kí ó sì ṣì jẹ́ aláìtọ́. Ronú nípa irin aluminiọ́mù tí a gbé sínú ojútùú íọ̀nù bàbà(II): Al(s) + Cu²⁺(aq) → Al³⁺(aq) + Cu(s). Al kan àti Cu kan wà ní ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan, ṣùgbọ́n ẹrù iná jẹ́ 2+ ní òsì àti 3+ ní ọ̀tún.

Átọ̀mù Al kọ̀ọ̀kan ń pàdánù ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù 3, íọ̀nù Cu²⁺ kọ̀ọ̀kan sì ń gba 2. Ìlọ́po wọ́pọ̀ tó kéré jù ni 6, nítorí náà 2 Al ń hùwàpọ̀ pẹ̀lú 3 Cu²⁺: 2 Al(s) + 3 Cu²⁺(aq) → 2 Al³⁺(aq) + 3 Cu(s). Ẹrù iná: 3(2+) = 6+ ní òsì àti 2(3+) = 6+ ní ọ̀tún; àwọn átọ̀mù Al 2 = 2 àti Cu 3 = 3.

Àwọn ẹlẹ́ktrọ́ọ̀nù kì í hàn nínú ìdọ́gba àpapọ̀, nítorí náà àìbámu ẹrù iná túmọ̀ sí pé a kò tíì ṣe ìdọ́gba náà: alábàádọ́gba kan kò tọ́, tàbí irú kan bíi H⁺, OH⁻ tàbí H₂O sọnù. Fún àwọn ìdọ́gba rẹ́dọ́ksì tó ṣòro jù, pàápàá nínú ojútùú ásídì tàbí bésì, ọ̀nà ìhùwàpọ̀-ààbọ̀ ṣeé gbẹ́kẹ̀lé ju àyẹ̀wò lọ.

Ọ̀nà àlgébrà fún àwọn ìdọ́gba líle

Àwọn ìdọ́gba kan, tí ó sábà jẹ́ ìhùwàpọ̀ rẹ́dọ́ksì níbi tí èròjà kan ti parí sí ọ̀pọ̀ èso, kò gba àyẹ̀wò. Fún alábàádọ́gba kọ̀ọ̀kan ní lẹ́tà kan, kọ ìdọ́gba kan fún èròjà kọ̀ọ̀kan, ṣe lẹ́tà kan 1, kí o sì yanjú. Fún pọ́tásíọ́mù pẹ́mángánéètì àti ásídì hídírókílóríìkì: a KMnO₄ + b HCl → c KCl + d MnCl₂ + e Cl₂ + f H₂O.

Pọ́tásíọ́mù fún ni a = c; mángánéèsì fún ni a = d; ọ́ksíjìn fún ni 4a = f; hídírójìn fún ni b = 2f; klóríìnì fún ni b = c + 2d + 2e. Ṣíṣe a = 1 fún ni c = 1, d = 1, f = 4 àti b = 8, lẹ́yìn náà 8 = 1 + 2 + 2e, nítorí náà e = 5/2. Sísọ di púpọ̀ pẹ̀lú 2: 2 KMnO₄ + 16 HCl → 2 KCl + 2 MnCl₂ + 5 Cl₂ + 8 H₂O. Ìkà àyẹ̀wò: K 2, Mn 2, O 8, H 16 àti Cl 16 ní ẹ̀gbẹ́ kọ̀ọ̀kan.

Tí, lẹ́yìn tí o ṣe lẹ́tà kan 1, àwọn ìdọ́gba èròjà bá ṣì fi alábàádọ́gba kan sílẹ̀ láìpinnu, ìdọ́gba náà ní ju ìrísí ìdọ́gba òmìnira kan lọ. Èyí sábà túmọ̀ sí pé ó darapọ̀ ìhùwàpọ̀ méjì tó yàtọ̀, a sì nílò ìsọfúnni kẹ́místrì àfikún, bíi èwo ni a fi ọ́ksíjìn ṣe àti èwo ni a dín kù nínú ìhùwàpọ̀-ààbọ̀ kọ̀ọ̀kan, láti yan èyí tó tọ́.

Àwọn àṣìṣe ìdọ́gba àti ìkà àyẹ̀wò tó ń mú wọn

Ìkà àyẹ̀wò ìkẹyìn kan náà ní ń mú àṣìṣe kọ̀ọ̀kan tó wà nísàlẹ̀ yìí, èròjà lẹ́yìn èròjà, lẹ́yìn náà ẹrù iná. Ṣe ìkà àyẹ̀wò ní ìlà ìkẹyìn tó dúró ní gbogbo ìdọ́gba, kì í ṣe àfikún tí a lè fi sílẹ̀.

Tí ìkà àyẹ̀wò bá ń kùnà fún èròjà kan náà, padà sí ìtò àyẹ̀wò kí o sì ṣàyẹ̀wò bóyá a ṣe ìdọ́gba èròjà yẹn ní kùtùkùtù jù.

• Yíyí àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ padà láti fipá ṣe ìdọ́gba, bíi kíkọ H₂O₂ fún omi. Fi gbogbo fọ́múlà wé ìdọ́gba tí kò ní ìdọ́gba tí o bẹ̀rẹ̀ láti ibẹ̀.
• Kíkọ èròjà oníátọ̀mù méjì bí átọ̀mù kan ṣoṣo, bíi O dípò O₂.
• Gbígbàgbé láti sọ di púpọ̀ gba ìlà-àkámọ́ kọjá, tí a fi kà Ba₃(PO₄)₂ pé ó ní 4 O dípò 8.
• Fífi àwọn ìdá, tàbí àwọn alábàádọ́gba tó ní kókó ìlọ́po wọ́pọ̀, sílẹ̀ nínú èsì ìkẹyìn.
• Ṣíṣe ìdọ́gba àwọn átọ̀mù ṣùgbọ́n kì í ṣe ẹrù iná nínú ìdọ́gba tó ní àwọn íọ̀nù.
• Ṣíṣe ìdọ́gba èròjà aláìsopọ̀ ní àkọ́kọ́ kí a sì tún un ṣe lẹ́yìn gbogbo àyípadà mìíràn.