Ìtúpalẹ̀ Ìwọ̀n àti Àwọn Ìyípadà Ẹ̀ka Ìwọ̀n

Ìdí tí kókó ìyípadà fi jẹ́ 1 tí a fi pamọ́

Ìdọ́gba bíi 1 L = 1000 mL sọ pé ẹ̀gbẹ́ méjèèjì ń ṣàpèjúwe iye kan náà. Pípín ẹ̀gbẹ́ kan sí èkejì nítorí náà fún ọ ní ìbátan tó dọ́gba pẹ̀lú 1 gan-an: (1000 mL / 1 L) = 1 àti (1 L / 1000 mL) = 1. Ṣíṣe ìsọdipúpọ̀ iye kan pẹ̀lú 1 kò yí iye náà padà; ó kàn yí bí a ṣe ń sọ ọ́ padà. Ìyẹn ni gbogbo ìdí tí ọ̀nà náà fi tọ́.

Nítorí pé ìdọ́gba kọ̀ọ̀kan ń fún wa ní ìbátan méjì, o yan ìtọ́sọ́nà tó ń fagilé ẹ̀ka ìwọ̀n tí o ní tí ó sì ń fi èyí tí o fẹ́ sílẹ̀. Láti yí 0.355 L padà sí mílílítà, kọ 0.355 L × (1000 mL / 1 L) = 355 mL. Àwọn lítà fagilé ara wọn nítorí L hàn lẹ́ẹ̀kan lókè àti lẹ́ẹ̀kan nísàlẹ̀. Tí àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n kò bá fagilé ara wọn, kókó náà ti yí po, o sì mọ̀ kí o tó ṣe ìṣirò kankan.

Àwọn ìdọ́gba pípé àti àwọn tí a wọ̀n

Àwọn ìdọ́gba kan jẹ́ ìtumọ̀, wọ́n sì jẹ́ pípé: gbogbo ìpele SI (1 km = 10³ m, 1 µg = 10⁻⁶ g), 1 L = 1 dm³, 1 mL = 1 cm³, àti 1 inṣì = 2.54 cm. Àwọn kókó pípé kì í dín àwọn díjítì pàtàkì kù rárá. Àwọn ìdọ́gba mìíràn wá láti ìwọ̀n, bíi ìṣùpọ̀ tàbí ìwúwo owó ẹyọ kan, àwọn díjítì pàtàkì wọn sì ni a ń kà bí iye tí a wọ̀n mìíràn.

Àwọn kókó ìpele ni orísun àṣìṣe ìyípo tó wọ́pọ̀ jù. Ka 1 µg = 10⁻⁶ g bí ẹyọ kan maikirogíráàmù jẹ́ ìdá-mílíọ̀nù gíráàmù kan. Ẹ̀ka kékeré gba 1, ẹ̀ka ńlá sì gba agbára mẹ́wàá kékeré, tàbí bákan náà 1 g = 10⁶ µg. Kíkọ 1 g = 10⁻⁶ µg yí ìbátan náà po ní ìwọ̀n 10¹².

• Gígùn: 1 m = 100 cm = 1000 mm; 1 inṣì = 2.54 cm (pípé).
• Ìwọ̀n ààyè: 1 L = 1000 mL = 1 dm³; 1 mL = 1 cm³; 1 m³ = 1000 L.
• Ìwúwo: 1 kg = 1000 g; 1 mg = 10⁻³ g; 1 µg = 10⁻⁶ g.
• Àkókò: 1 h = 60 min = 3600 s.

Sísopọ̀ àwọn kókó ìyípadà púpọ̀ ní ìlà kan

Nígbà tí ìdọ́gba kan ṣoṣo kò bá so ẹ̀ka ìwọ̀n ìbẹ̀rẹ̀ àti ti ìfojúsùn pọ̀, ṣe ìsọdipúpọ̀ ẹ̀wọ̀n àwọn kókó, tí ọ̀kọ̀ọ̀kan ń fagilé ẹ̀ka ìwọ̀n tí èyí tó ṣáájú mú wọlé. Kíkọ gbogbo ẹ̀wọ̀n náà kí o tó ṣírò jẹ́ kí o lè ṣàyẹ̀wò ìfagilé náà ní ojú kan, ó sì yẹra fún ṣíṣe àyè-yíyípo láàrin àwọn ìgbésẹ̀.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 1. Ẹ̀rọ fifa kan ń fi ohun tí ń tu nǹkan jáde ní 1.75 mL/min. Kí ni ìwọ̀n ìṣàn ní lítà fún wákàtí kan? Ẹ̀ka ìwọ̀n méjì gbọ́dọ̀ yípadà, ọ̀kan lókè àti ọ̀kan nísàlẹ̀. Ṣètò 1.75 mL/min × (1 L / 1000 mL) × (60 min / 1 h). Àwọn mílílítà fagilé ara wọn, àwọn ìṣẹ́jú fagilé ara wọn, L/h sì ṣẹ́kù. Ìṣirò náà jẹ́ 1.75 × 60 ÷ 1000 = 0.105 L/h. Àwọn kókó méjèèjì jẹ́ pípé, nítorí náà èsì náà ń tọ́jú àwọn díjítì pàtàkì mẹ́ta ti 1.75 mL/min.

Àyẹ̀wò kúkúrú bóyá ó bọ́gbọ́n mu ṣèrànwọ́ níbí: wákàtí kan jẹ́ ìṣẹ́jú 60, nítorí náà ìwọ̀n ààyè fún wákàtí kan gbọ́dọ̀ tóbi ju ti ìṣẹ́jú kan lọ, tó nǹkan bí 105 mL. Tí a bá sọ ọ́ ní lítà, ó jẹ́ nǹkan bí ìdá mẹ́wàá lítà kan, èyí tó bá 0.105 L/h mu.

Àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n onígun mẹ́rin àti onígun mẹ́ta nílò àwọn kókó onígun mẹ́rin àti onígun mẹ́ta

Ẹ̀ka ìwọ̀n tí a mú jáde bíi cm³ túmọ̀ sí cm × cm × cm. Yíyí i padà nílò lílo kókó gígùn lẹ́ẹ̀kan fún ìwọ̀n kọ̀ọ̀kan, èyí tí o ṣe nípa gbígbé gbogbo kókó náà, nọ́ńbà àti ẹ̀ka ìwọ̀n papọ̀, sí agbára tó bá a mu. (1 m / 100 cm)³ dọ́gba pẹ̀lú 1 m³ / 10⁶ cm³, kì í ṣe 1 m³ / 100 cm³.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 2. Àpótí ìtọ́jú kan ní ìwọ̀n ààyè inú tó jẹ́ 0.0465 m³. Sọ ọ́ ní sẹ̀ǹtímítà onígun mẹ́ta àti ní lítà. Ní sẹ̀ǹtímítà onígun mẹ́ta: 0.0465 m³ × (100 cm / 1 m)³ = 0.0465 × 10⁶ cm³ = 4.65 × 10⁴ cm³. Ní lítà, lo 1 m³ = 1000 L: 0.0465 m³ × (1000 L / 1 m³) = 46.5 L. Gẹ́gẹ́ bí àyẹ̀wò àfikún, 4.65 × 10⁴ cm³ × (1 mL / 1 cm³) × (1 L / 1000 mL) náà fún ni 46.5 L.

Àwọn ìwọ̀n ìyára àti àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n àdàpọ̀ mìíràn tẹ̀lé ìrò kan náà. Ìfúnpá ní N/m², ìyára ní m/s, àti ìpọ̀ ní mol/L ni a máa ń yí ẹ̀ka ìwọ̀n wọn padà lọ́kọ̀ọ̀kan, tí a sì ń bọ̀wọ̀ fún àwọn agbára.

Ìṣùpọ̀ gẹ́gẹ́ bí afárá láàrin ìwúwo àti ìwọ̀n ààyè

Ìṣùpọ̀ ni ìwúwo tí a pín sí ìwọ̀n ààyè, nítorí náà ó ń ṣiṣẹ́ bí kókó ìyípadà ní ìtọ́sọ́nà méjèèjì: (g / mL) yí ìwọ̀n ààyè padà sí ìwúwo, (mL / g) sì yí ìwúwo padà sí ìwọ̀n ààyè. Yàtọ̀ sí àwọn kókó ìpele, a wọn ìṣùpọ̀, ó sinmi lórí ìwọ̀n ooru, ó sì ń dín àwọn díjítì pàtàkì kù.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 3. OpenStax Chemistry 2e (Tábìlì 1.4) ṣe àkójọ ìṣùpọ̀ gílísẹ́rìn gẹ́gẹ́ bí 1.26 g/cm³ nítòsí ìwọ̀n ooru yàrá. Ìwọ̀n ààyè gílísẹ́rìn wo ló ní 15.0 g? Yí ìṣùpọ̀ po kí àwọn gíráàmù fagilé ara wọn: 15.0 g × (1 cm³ / 1.26 g) = 11.9 cm³, èyí tó jẹ́ 11.9 mL nítorí 1 cm³ = 1 mL ní pípé. Ẹ̀rọ ìṣirò fi 11.905 hàn, àwọn iye méjèèjì tí a fi sínú rẹ̀ sì ní díjítì pàtàkì mẹ́ta.

Báyìí lọ ní ọ̀nà kejì nípasẹ̀ ẹ̀wọ̀n tó gùn jù: kí ni ìwúwo, ní kìlógíráàmù, ti 2.50 L gílísẹ́rìn? 2.50 L × (1000 mL / 1 L) × (1 cm³ / 1 mL) × (1.26 g / 1 cm³) × (1 kg / 1000 g) = 3.15 kg. Lítà omi kan ní ìwúwo tó sún mọ́ 1 kg, gílísẹ́rìn sì nípọn díẹ̀ ju omi lọ, nítorí náà ìwúwo tó ju 2.5 kg lọ díẹ̀ bọ́gbọ́n mu.

Àwọn òṣùwọ̀n ìwọ̀n ooru àti àwọn ìyípadà mìíràn tó ní ìfikún

Ọ̀nà kókó-àmì ń bójú tó àwọn ìbátan oníwọ̀n déédé, níbi tí òdo nínú ẹ̀ka ìwọ̀n kan túmọ̀ sí òdo nínú èkejì. Àwọn òṣùwọ̀n Celsius, Fahrenheit àti kelvin kò ní òdo kan náà, nítorí náà yíyí ìwọ̀n ooru padà nílò ìdọ́gba tó ní ìfikún: T(K) = T(°C) + 273.15, àti T(°F) = 1.8 × T(°C) + 32. Fún àpẹẹrẹ, 21.47 °C jẹ́ 21.47 + 273.15 = 294.62 K àti 1.8 × 21.47 + 32 = 70.65 °F.

Àwọn ìyípadà ìwọ̀n ooru yàtọ̀. Ìyípadà 1 °C dọ́gba pẹ̀lú ìyípadà 1 K àti ìyípadà 1.8 °F, láì sí ìfikún, nítorí pé ìfikún náà fagilé ara rẹ̀ nígbà tí o bá yọ ìwọ̀n ooru méjì kúrò lára ara wọn. Ranti ìyàtọ̀ yìí nígbà tí ìdọ́gba ooru tàbí ìyára bá lo ΔT dípò T.

Àwọn àṣìṣe ìyípadà àti bí a ṣe ń mú wọn

Ìtúpalẹ̀ ìwọ̀n ń dá ọ lójú pé ẹ̀ka ìwọ̀n ìkẹyìn tọ́ tí gbogbo kókó bá jẹ́ ìdọ́gba tòótọ́. Kò dá ọ lójú pé o yan iye tó tọ́, nítorí náà so àyẹ̀wò ẹ̀ka ìwọ̀n pọ̀ mọ́ ìṣirò ìwọ̀n iye.

Kí o tó ṣe ìsọdipúpọ̀, pinnu bóyá nọ́ńbà náà yẹ kí ó pọ̀ sí i tàbí kí ó dín kù. Yíyí padà sí ẹ̀ka ìwọ̀n kékeré, bíi láti lítà sí mílílítà, ń fún ọ ní nọ́ńbà tó tóbi jù; yíyí padà sí ẹ̀ka ìwọ̀n ńlá ń fún ọ ní èyí tó kéré jù. Tí èsì náà bá lọ sí ọ̀nà tí kò tọ́, kókó kan ti yí àwọn nọ́ńbà rẹ̀ po, èyí gan-an ni ìpele tí a ranti lọ́nà tí kò tọ́ máa ń ṣe àní nígbà tí àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n dà bí ẹni pé wọ́n fagilé ara wọn.

• Kókó tí a yí po: tí ẹ̀ka ìwọ̀n tí o fẹ́ mú kúrò bá ṣẹ́kù, yí kókó náà po.
• Ìpele tí a yí po: ṣàyẹ̀wò pé ẹ̀ka ìwọ̀n kékeré ní iye tó tóbi jù, bíi 1 kg = 1000 g.
• Gbígbàgbé agbára: àwọn kókó ibi àti ìwọ̀n ààyè gbọ́dọ̀ jẹ́ onígun mẹ́rin tàbí onígun mẹ́ta, pẹ̀lú nọ́ńbà náà.
• Jíjù àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n sílẹ̀ láàrin ìṣirò: kọ àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n sórí gbogbo nọ́ńbà kí ìfagilé tó ṣọ̀wọ́n lè hàn gbangba.
• Kíka kókó tí a wọ̀n sí pípé: ìṣùpọ̀ tàbí ìwúwo tí a wọ̀n fún ohun kọ̀ọ̀kan ń dín àwọn díjítì pàtàkì kù.
• Àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n tó tọ́, ìmọ̀ físíìsì tí kò tọ́: gíráàmù ojútùú àti gíráàmù ohun tí a tú dà ni g ń fagilé, nítorí náà kọ ohun tí iye kọ̀ọ̀kan ń ṣàpèjúwe sí i.