Àwọn Àṣà àti Àyẹ̀wò Ìyanjú Ìṣòro Kẹ́místrì

Ka ìbéèrè náà fún iye ìfojúsùn àti ẹ̀ka ìwọ̀n rẹ̀

Kí o tó fọwọ́ kan ẹ̀rọ ìṣirò, rí gbólóhùn tó béèrè fún nǹkan kan kí o sì kọ ìfojúsùn náà gẹ́gẹ́ bí iye pẹ̀lú ẹ̀ka ìwọ̀n, bíi sísanra fọ́ìlì, ní cm. Ìfojúsùn tí a kọ sílẹ̀ ń dá ọ dúró láti dúró ní iye àárín, bíi mọ́ọ̀lù, nígbà tí ìbéèrè náà fẹ́ gíráàmù.

Lẹ́yìn náà, ṣe àtòkọ iye tí a fún kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú ẹ̀ka ìwọ̀n àti díjítì pàtàkì rẹ̀, kí o sì sàmì sí àwọn nọ́ńbà tó jẹ́ pípé. Àwọn ohun tí a ka àti àwọn ìbátan tí a túmọ̀, bíi 1 L = 1000 mL tàbí àwọn alábàádọ́gba nínú ìdọ́gba tí a ti ṣe ìdọ́gba, jẹ́ pípé wọn kì í sì í dín ìpéye kù. Kíyèsí ìsọfúnni tí a kò sọ jáde pẹ̀lú: ọ́ksíjìn tó pọ̀ jù sọ fún ọ èwo nínú àwọn ohun ìhùwàpọ̀ ni kì í dín ìhùwàpọ̀ kù.

Ní ìparí, sọ ìbátan tó so àwọn iye tí a fún pọ̀ mọ́ ìfojúsùn: ìṣùpọ̀, ìwúwo mọ́ọ̀lù, ìbátan mọ́ọ̀lù tàbí ìpọ̀ mọ́ọ̀lù. Tí o kò bá lè sọ ọ̀kan, tún ka ìbéèrè náà; ìṣirò púpọ̀ sí i kò ní kún èrò tó sọnù.

Gbé àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n lọ nípasẹ̀ gbogbo ìgbésẹ̀

Kọ ẹ̀ka ìwọ̀n sí ẹ̀gbẹ́ gbogbo nọ́ńbà, pẹ̀lú àwọn èsì àárín, kí o sì fagilé àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n bí o ṣe ń lọ. Èyí ni ìtúpalẹ̀ ìwọ̀n tí a lò gẹ́gẹ́ bí àyẹ̀wò tó ń báṣepọ̀: tí àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n tó ṣẹ́kù kò bá jẹ́ ẹ̀ka ìwọ̀n ìfojúsùn, ìṣètò náà kò tọ́, bó ti wù kí nọ́ńbà náà dàbí ẹni pé ó bọ́gbọ́n mu. Kókó ìyípadà tí a yí po máa ń hàn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, nítorí g × (g/mol) fi g²/mol sílẹ̀, èyí tí kì í ṣe iye ohunkóhun.

Jẹ́ kedere nípa àwọn ìpele. Kíkọ 25.0 mL bí 0.0250 L kí o tó lo ìpọ̀ mọ́ọ̀lù ní mol/L mú àṣìṣe ìlọ́po-ẹgbẹ̀rún kúrò tó rọrùn láti fò.

Nígbà tí nǹkan tó ju ọ̀kan lọ bá hàn, ṣe ìdánimọ̀ rẹ̀ ní apá ẹ̀ka ìwọ̀n: mol AgNO₃ àti mol Ag jẹ́ iye yàtọ̀, kíkọ orúkọ wọn sì ń mú kí ìgbésẹ̀ ìbátan mọ́ọ̀lù ṣòro láti fò.

Ṣírò ní àìmọ̀ọ́mọ̀ kọ́kọ́, lẹ́yìn náà fi wé ẹ̀rọ ìṣirò

Ṣe àyè-yíyípo iye tí a fún kọ̀ọ̀kan sí díjítì pàtàkì kan tàbí méjì kí o sì ṣe ìṣirò náà lọ́kàn. Ìṣirò àìmọ̀ọ́mọ̀ nílò agbára mẹ́wàá tó tọ́ àti díjítì ìbẹ̀rẹ̀ tó tọ́ ní àpapọ̀ nìkan. Kọ ọ́ sílẹ̀ kí o tó ṣírò iye pípé.

Lẹ́yìn náà fi wé. Ìyàtọ̀ ìlọ́po mẹ́wàá tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ń tọ́ka sí àṣìṣe ìpele, àṣìṣe kíkọ àkọtọ́ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì, tàbí ìbátan tí a lò ní ọ̀nà ìsàlẹ̀. Kókó odidi nọ́ńbà kékeré bíi 2 tàbí 3 ń tọ́ka sí ìbátan mọ́ọ̀lù tàbí àwọn àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀. Ìbámu kò fi hàn pé èsì náà tọ́, ṣùgbọ́n àìbámu fi hàn pé nǹkan kan kò tọ́.

Fi àyẹ̀wò ọgbọ́n ìmọ̀ ìṣẹ̀dá kún un níbi tó bá wà. Ìwúwo, ìwọ̀n ààyè, ìpọ̀ àti ìwọ̀n ooru pípé jẹ́ rere. Ìdá-ọgọ́rùn-ún èso kò lè ju 100% lọ fún èso mímọ́, gbígbẹ. Ojútùú tí a mú rọ̀ kò pọ̀ bí ìpìlẹ̀ rẹ̀.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́: sísanra ìwé fọ́ìlì aluminiọ́mù

Ẹ̀ka onígun mẹ́rin fọ́ìlì aluminiọ́mù kan jẹ́ 30.5 cm ní gígùn àti 22.0 cm ní fífẹ̀, ó sì ní ìwúwo 4.37 g. Ìṣùpọ̀ aluminiọ́mù jẹ́ 2.70 g/cm³. Báwo ni fọ́ìlì náà ṣe nípọn tó? Ìfojúsùn jẹ́ sísanra ní cm. Àwọn ìbátan náà ni ìwọ̀n ààyè = ìwúwo ÷ ìṣùpọ̀ àti, fún pẹpẹ tín-ín-rín, ìwọ̀n ààyè = gígùn × fífẹ̀ × sísanra.

Ìṣirò àìmọ̀ọ́mọ̀: 4.4 g ÷ 2.7 g/cm³ jẹ́ nǹkan bí 1.6 cm³, ibi náà sì jẹ́ nǹkan bí 30 cm × 22 cm ≈ 660 cm². Sísanra náà jẹ́ nǹkan bí 1.6 cm³ ÷ 660 cm² ≈ 0.0024 cm.

Ṣírò: V = 4.37 g ÷ 2.70 g/cm³ = 1.6185 cm³, tọ́jú àwọn díjítì àfikún fún ìsinsìnyí. A = 30.5 cm × 22.0 cm = 671 cm². t = 1.6185 cm³ ÷ 671 cm² = 0.002412 cm. Gbogbo iye tí a wọ̀n ní díjítì pàtàkì mẹ́ta, nítorí náà ròyìn t = 2.41 × 10⁻³ cm, èyí tó jẹ́ 24.1 µm. Àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n fagilé sí cm, èsì náà sì bá ìṣirò àìmọ̀ọ́mọ̀ mu.

Bóyá ó bọ́gbọ́n mu: 24.1 µm tín-ín-rín ju ewé ìwé lọ púpọ̀, èyí tó bá bí fọ́ìlì ṣe ń hùwà mu. Èsì 2.41 cm yóò kùnà àyẹ̀wò yìí lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́: kíka àwọn átọ̀mù nínú òkúta súgà

Átọ̀mù kábọ́nù mélòó ni ó wà nínú òkúta súgà 4.20 g, tí a kà sí súkírọ́ọ̀sì mímọ́, C₁₂H₂₂O₁₁? Ìfojúsùn jẹ́ iye àwọn átọ̀mù C. Ọ̀nà náà ni gíráàmù súkírọ́ọ̀sì → mọ́ọ̀lù súkírọ́ọ̀sì → mọ́lẹ́kùùlù súkírọ́ọ̀sì → átọ̀mù kábọ́nù. Kọ ọ̀nà náà kí o tó ṣírò; ọfà kọ̀ọ̀kan jẹ́ kókó ìyípadà kan.

Ìwúwo mọ́ọ̀lù, nípa lílo àwọn ìwúwo átọ̀mù àjọṣe IUPAC tí a ṣe àyè-yíyípo sí ibi ìdá mẹ́wàá méjì (C 12.01, H 1.01, O 16.00): 12(12.01) + 22(1.01) + 11(16.00) = 144.12 + 22.22 + 176.00 = 342.34 g/mol. Ìṣirò àìmọ̀ọ́mọ̀: 4 g ÷ 340 g/mol ≈ 0.012 mol; 0.012 mol × 6 × 10²³ mol⁻¹ ≈ 7 × 10²¹ mọ́lẹ́kùùlù; × 12 ≈ 8 × 10²² átọ̀mù kábọ́nù.

Ṣírò: 4.20 g × (1 mol / 342.34 g) = 0.012269 mol súkírọ́ọ̀sì. 0.012269 mol × 6.022 × 10²³ mọ́lẹ́kùùlù/mol = 7.388 × 10²¹ mọ́lẹ́kùùlù. 7.388 × 10²¹ mọ́lẹ́kùùlù × 12 átọ̀mù C/mọ́lẹ́kùùlù = 8.866 × 10²² átọ̀mù C, tí a ròyìn bí 8.87 × 10²² nítorí 4.20 g ní díjítì pàtàkì mẹ́ta. 12 jẹ́ pípé, ìwúwo mọ́ọ̀lù àti ìdúróṣinṣin Avogadro sì ní díjítì tó pọ̀ ju ìwúwo lọ. Ìṣirò àìmọ̀ọ́mọ̀ bá a mu.

Ṣíṣe àyè-yíyípo iye náà sí 0.01 mol ní ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ ìbá ti fún ni 7.23 × 10²², nǹkan bí 18% tó kéré jù. Gbé àwọn díjítì àfikún lọ nípasẹ̀ àwọn ìgbésẹ̀ àárín kí o sì ṣe àyè-yíyípo lẹ́ẹ̀kan, ní ìparí.

Ṣètò àwọn ìṣòro onígbésẹ̀-púpọ̀ bí àwòrán àwọn iye

Fún àwọn ìṣòro tó ní ìgbésẹ̀ mẹ́ta tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, ya àwòrán kí o tó ṣírò: àwọn àpótí fún àwọn iye (ìwúwo A, mọ́ọ̀lù A, mọ́ọ̀lù B) àti àwọn ọfà tí a fi orúkọ ìbátan tó so wọ́n pọ̀ sàmì sí (ìwúwo mọ́ọ̀lù, ìbátan mọ́ọ̀lù). Àwòrán náà ya ìpinnu ohun tí a ó ṣe sọ́tọ̀ kúrò lára ṣíṣe ìṣirò.

Ṣiṣẹ́ síwájú láti inú àwọn iye tí a fún tàbí sẹ́yìn láti ìfojúsùn, èyí tó bá ní ẹ̀ka díẹ̀ jù. Èrò ìsẹ́yìn ń ṣèrànwọ́ nígbà tí ìṣòro bá fún ni dátà púpọ̀: bi ara rẹ ohun tí o nílò láti ṣírò ìfojúsùn náà, lẹ́yìn náà ohun tí o nílò láti rí ìyẹn, títí o ó fi dé àwọn iye tí a fún.

Fi ìyípadà kan sórí ìlà kọ̀ọ̀kan, pẹ̀lú àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n àti orúkọ nǹkan, kí a lè tọpa èsì tí kò tọ́ sí ìgbésẹ̀ tó kùnà.

• Kọ iye ìfojúsùn pẹ̀lú ẹ̀ka ìwọ̀n rẹ̀.
• Sọ ìbátan kọ̀ọ̀kan, kí o sì ya ọ̀nà láti àwọn iye tí a fún sí ìfojúsùn.
• Ṣírò èsì náà ní àìmọ̀ọ́mọ̀ sí díjítì pàtàkì kan.
• Ṣírò, kí o gbé àwọn díjítì àfikún lọ nínú àwọn èsì àárín.
• Ṣe àyè-yíyípo lẹ́ẹ̀kan, ní ìparí, sí iye díjítì pàtàkì tó tọ́.
• Fi èsì wé ìṣirò àìmọ̀ọ́mọ̀, kí o sì ṣàyẹ̀wò bóyá ó bọ́gbọ́n mu nípa ìṣẹ̀dá.

Àwọn àṣìṣe tó wọ́pọ̀ àti àwọn àyẹ̀wò tó ń mú wọn

Àwọn àṣìṣe tó wà nísàlẹ̀ yìí wọ́pọ̀ nínú kẹ́místrì gbogbogbò, ọ̀kọ̀ọ̀kan sì ní àyẹ̀wò kíákíá tí kò nílò kí a tún gbogbo ìṣòro náà ṣe.

Nígbà tí o bá rí àṣìṣe nínú iṣẹ́ ara rẹ, kíyèsí àṣà wo ni ìbá ti mú un, kí o sì fún àpẹẹrẹ tó wọ́pọ̀ jù lọ lára rẹ ní àyẹ̀wò tí o mọ̀ọ́mọ̀ ṣe ní gbogbo ìgbà.

• Dídúró ní iye àárín, bíi ròyìn mọ́ọ̀lù nígbà tí a bèèrè gíráàmù. Àyẹ̀wò: fi ẹ̀ka ìwọ̀n ìkẹyìn wé ìfojúsùn tí o kọ ní ìbẹ̀rẹ̀.
• Kíkọ 6.022 × 10²³ bí 6.022 × 10 EE 23, èyí tí ẹ̀rọ ìṣirò kà bí 6.022 × 10²⁴. Àyẹ̀wò: tẹ EE tàbí EXP tààrà lẹ́yìn 6.022, kí o sì fi agbára mẹ́wàá wé ìṣirò àìmọ̀ọ́mọ̀ rẹ.
• Dída mL àti L pọ̀ nínú ìṣirò tó ń lo mol/L. Àyẹ̀wò: àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n kò fagilé sí ìfojúsùn.
• Yíyí kókó ìyípadà po. Àyẹ̀wò: àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n tó ṣẹ́kù bíi g²/mol.
• Ṣíṣe àyè-yíyípo àwọn èsì àárín. Àyẹ̀wò: tún ìgbésẹ̀ ìkẹyìn ṣe pẹ̀lú àwọn iye tí a kò yípo; tí àwọn díjítì tí a ròyìn bá yípadà, gbé díjítì púpọ̀ sí i lọ.
• Jíjẹ́ kí nọ́ńbà pípé, bíi alábàádọ́gba tàbí átọ̀mù kábọ́nù méjìlá nínú súkírọ́ọ̀sì, dín àwọn díjítì pàtàkì kù.
• Gbígba iye tí kò ṣeé ṣe nípa ìṣẹ̀dá, bíi ìwúwo òdì, ìdá-ọgọ́rùn-ún èso tó ju 100% lọ, tàbí ìpọ̀ tó ga sókè nígbà ìmú rọ̀.