Àwọn díjítì pàtàkì nínú àwọn ìṣirò kẹ́místrì

Àwọn nọ́ńbà tí a wọ̀n àti àwọn nọ́ńbà pípé

Iye tí a wọ̀n kò ní ìdánilójú nítorí pé gbogbo ohun èlò ìwọ̀n ló ní ààlà. Nígbà tí o bá ka bùrẹ́ẹ̀tì tí a pín sí ìgbésẹ̀ 0.1 mL, o máa kọ àwọn àmì tó dájú sílẹ̀, lẹ́yìn náà o máa fojú díwọ̀n díjítì kan sí i láàrin wọn, nítorí náà ìkà bíi 18.36 mL ní àwọn díjítì pàtàkì mẹ́rin: àwọn díjítì mẹ́ta tó dájú àti díjítì kan tí a fojú díwọ̀n. Kíkọ 18.360 mL yóò sọ pé ìpéye wà tí bùrẹ́ẹ̀tì kò lè pèsè.

Àwọn nọ́ńbà pípé kò ní àìdánilójú ìwọ̀n. Wọ́n wá láti ọ̀dọ̀ kíkà (àwọn ọpọ́n ìdánwò méjìlá nínú àpótí kan), láti ọ̀dọ̀ àwọn ìtumọ̀ (1 inṣì jẹ́ 2.54 cm ní pípé, 1 L sì jẹ́ 1000 mL ní pípé), àti láti ọ̀dọ̀ àwọn alábàádọ́gba àti àwọn àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ nínú àwọn fọ́múlà àti ìdọ́gba kẹ́místrì. Kà àwọn nọ́ńbà pípé sí pé wọ́n ní àwọn díjítì pàtàkì tí kò lópin, nítorí náà wọn kì í dín ìpéye èsì tí a ṣírò kù.

Kíka àwọn díjítì, pẹ̀lú àwọn òdo tó ń fa wàhálà

Àwọn díjítì tí kì í ṣe òdo máa ń jẹ́ pàtàkì nígbà gbogbo. Àwọn òdo jẹ́ pàtàkì tàbí wọn kò jẹ́ pàtàkì ní ìbámu pẹ̀lú bóyá wọ́n ń ròyìn ìsọfúnni tí a wọ̀n tàbí wọ́n kàn ń ṣàmì ipò àmì ìdá mẹ́wàá. Àwọn òfin tó wà nísàlẹ̀ yìí bo gbogbo ọ̀ràn tí o máa pàdé nínú kẹ́místrì gbogbogbò.

Àwọn òdo ìkẹyìn nínú odidi nọ́ńbà tí kò ní àmì ìdá mẹ́wàá ni ọ̀ràn kan ṣoṣo tí kò yéni gan-an. Ìwúwo tí a kọ bí 1200 g lè jẹ́ èyí tí a mọ̀ sí díjítì pàtàkì méjì, mẹ́ta, tàbí mẹ́rin. Àkọtọ́ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì mú àìyéni kúrò: 1.2 × 10³ g ní méjì, 1.20 × 10³ g ní mẹ́ta, 1.200 × 10³ g sì ní mẹ́rin.

• Àwọn òdo tó wà láàrin àwọn díjítì tí kì í ṣe òdo jẹ́ pàtàkì: 30.506 g ní márùn-ún.
• Àwọn òdo ìbẹ̀rẹ̀ kì í jẹ́ pàtàkì rárá; wọ́n kàn ń fi ipò àmì ìdá mẹ́wàá hàn: 0.004070 m ní mẹ́rin (4, 0, 7, 0).
• Àwọn òdo ìkẹyìn ní ọ̀tún àmì ìdá mẹ́wàá jẹ́ pàtàkì: 2.500 mL ní mẹ́rin.
• Àwọn òdo ìkẹyìn nínú odidi nọ́ńbà tí kò ní àmì ìdá mẹ́wàá kò yéni; lo àkọtọ́ ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì láti sọ ohun tí o fẹ́.

Ìṣirò àti ìyọkúrò: tò àwọn ibi ìdá mẹ́wàá pọ̀

Nígbà tí a bá ń ṣe àfikún tàbí ìyọkúrò àwọn iye, àìdánilójú tó ṣe pàtàkì ni àìdánilójú pípé ní ibi ìdá mẹ́wàá ìkẹyìn, kì í ṣe iye àwọn díjítì pàtàkì. Ṣe àyè-yíyípo èsì náà sí iye ibi ìdá mẹ́wàá kan náà pẹ̀lú ìwọ̀n tó ní àwọn ibi ìdá mẹ́wàá tó kéré jù.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 1. O pa àwọn ìpín mẹ́ta ti ohun líle kan pọ̀ tí a wọ̀n lórí àwọn òṣùwọ̀n yàtọ̀: 12.6 g, 0.237 g, àti 105.42 g. Ẹ̀rọ ìṣirò fi 118.257 g hàn. A mọ ìwúwo àkọ́kọ́ dé ibi ìdá mẹ́wàá nìkan, nítorí náà a mọ àpapọ̀ náà dé ibi ìdá mẹ́wàá nìkan: 118.3 g. Kíyèsí pé èsì náà ní díjítì pàtàkì mẹ́rin bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀kan nínú àwọn ìwọ̀n tí a fi sínú rẹ̀ ní mẹ́ta péré; nínú àfikún, kì í ṣe iye díjítì ni ó ń dín èsì náà kù.

Ìyọkúrò lè pa àwọn díjítì pàtàkì run. Ká sọ pé ìgò kan tó ní omi nínú wúwo 58.36 g lórí òṣùwọ̀n tí a gbé ohun lé lókè, ìgò òfifo náà sì wúwo 57.912 g lórí òṣùwọ̀n ìtúpalẹ̀. Ìyàtọ̀ náà jẹ́ 0.448 g lórí ẹ̀rọ ìṣirò, ṣùgbọ́n a mọ ìwúwo àkọ́kọ́ dé ibi ìdá ọgọ́rùn-ún nìkan, nítorí náà ìwúwo omi náà jẹ́ 0.45 g. Díjítì pàtàkì méjì ló ṣẹ́kù láti inú àwọn ìwọ̀n tí wọ́n ní mẹ́rin àti márùn-ún. Nígbà tí ìyàtọ̀ kékeré láàrin nọ́ńbà ńlá méjì bá ṣe pàtàkì, wọn méjèèjì lórí òṣùwọ̀n tó péye jù.

Ìsọdipúpọ̀ àti ìpín: ka àwọn díjítì pàtàkì

Fún àwọn ìsọdipúpọ̀ àti àwọn èsì ìpín, àìdánilójú ìbátan ni ó ń tẹ̀ síwájú. Ṣe àyè-yíyípo èsì náà sí iye díjítì pàtàkì kan náà pẹ̀lú ìwọ̀n tó ní àwọn díjítì pàtàkì tó kéré jù.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 2. Ẹ̀ka onígun mẹ́rin kan jẹ́ 4.20 cm ní gígùn, 2.15 cm ní fífẹ̀, 1.8 cm ní gíga. Ìwọ̀n ààyè rẹ̀ jẹ́ 4.20 cm × 2.15 cm × 1.8 cm = 16.254 cm³ lórí ẹ̀rọ ìṣirò. Gíga náà ní díjítì pàtàkì méjì péré, nítorí náà a ròyìn ìwọ̀n ààyè náà bí 16 cm³. Wíwọn gíga náà ní ìṣọ́ra jù, bíi 1.80 cm pẹ̀lú kálípà, ni ọ̀nà kan ṣoṣo tí a lè fi tì díjítì kẹta lẹ́yìn.

Àwọn lọ́gàrítìmù tẹ̀lé òfin tó jọra tí ó hàn nínú iṣẹ́ pH: iye àwọn ibi ìdá mẹ́wàá nínú lọ́gàrítìmù dọ́gba pẹ̀lú iye díjítì pàtàkì nínú iye àkọ́kọ́. Ìpọ̀ íọ̀nù hídrójìn ti 3.4 × 10⁻⁴ mol/L ní díjítì pàtàkì méjì, nítorí náà a ròyìn pH rẹ̀ sí ibi ìdá mẹ́wàá méjì, 3.47.

Ṣíṣe àyè-yíyípo lẹ́ẹ̀kan, ní ìparí ìṣirò onígbésẹ̀-púpọ̀

Nínú ìṣirò tó ní ọ̀pọ̀ ìgbésẹ̀, tọ́jú díjítì kan tàbí méjì àfikún (àwọn díjítì ààbò) nínú gbogbo iye àárín, kí o sì ṣe àyè-yíyípo èsì ìkẹyìn nìkan. Tọ́pa iye díjítì pàtàkì tí ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan ń tì lẹ́yìn, ṣùgbọ́n má ṣe jù àwọn díjítì sílẹ̀ títí dé òpin. Ṣíṣe àyè-yíyípo ní gbogbo ìgbésẹ̀ ń fi àṣìṣe kékeré kún un ní ìgbà kọ̀ọ̀kan, àwọn àṣìṣe wọ̀nyẹn sì lè yí díjítì ìkẹyìn tí a ròyìn padà.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 3. O tu 1.37 g sódíọ́mù klóráìdì sínú omi, o sì mú un rọ̀ sí 50.00 mL pípé nínú ìgò ìwọ̀n ìwọ̀n ààyè. Nípa lílo àwọn ìwúwo átọ̀mù àjọṣe IUPAC tí a ṣe àyè-yíyípo sí ibi ìdá mẹ́wàá méjì (Na 22.99, Cl 35.45), ìwúwo mọ́ọ̀lù NaCl jẹ́ 58.44 g/mol. Iye náà jẹ́ 1.37 g ÷ 58.44 g/mol = 0.023443 mol, a tọ́jú rẹ̀ láì ṣe àyè-yíyípo. Ìwọ̀n ààyè jẹ́ 0.05000 L, nítorí náà ìpọ̀ náà jẹ́ 0.023443 mol ÷ 0.05000 L = 0.46886 mol/L, tí ó yípo sí 0.469 mol/L nítorí pé ìwúwo náà ní díjítì pàtàkì mẹ́ta.

Ká ní o ṣe àyè-yíyípo iye náà sí 0.0234 mol ní àkọ́kọ́ ni, o ìbá rí 0.0234 mol ÷ 0.05000 L = 0.468 mol/L. Ìyàtọ̀ náà kéré, ṣùgbọ́n àṣìṣe gidi ni tí ìṣirò mú wá, kì í ṣe àwọn ìwọ̀n, ó sì lè pọ̀ sí i nínú àwọn ẹ̀wọ̀n tó gùn jù.

Ìgbà tí a máa yí díjítì ààbọ̀ sókè tàbí sí díjítì tó jẹ́ ìdọ́gba

Tí díjítì àkọ́kọ́ tí o bá jù sílẹ̀ bá kéré ju 5 lọ, fi díjítì tí o ń tọ́jú sílẹ̀ bí ó ti wà; tí ó bá ju 5 lọ, tàbí tí ó bá jẹ́ 5 tí àwọn díjítì tí kì í ṣe òdo tẹ̀lé, yí i sókè. Nítorí náà 0.064371 yípo sí 0.0644 àti 7.2849 yípo sí 7.28 ní díjítì pàtàkì mẹ́ta.

Ọ̀ràn kan ṣoṣo tí a ń jiyàn lé lórí ni díjítì tí a jù sílẹ̀ tó jẹ́ 5 gan-an láìsí ohunkóhun lẹ́yìn rẹ̀. OpenStax Chemistry 2e ń ṣe àyè-yíyípo kí díjítì tí a tọ́jú jẹ́ ìdọ́gba (6.125 di 6.12, nígbà tí 6.135 di 6.14), èyí tí ó yẹra fún ìtẹ̀sí kékeré sókè lórí ọ̀pọ̀ àyè-yíyípo. Ọ̀pọ̀ olùkọ́ kàn máa ń yí 5 sókè. Ṣàyẹ̀wò ìlànà tí ẹ̀kọ́ rẹ ń lò, kí o sì lò ó ní déédé; ó kan ọ̀ràn kan yìí nìkan.

Àwọn àṣìṣe díjítì pàtàkì láti wò nínú iṣẹ́ ara rẹ

Púpọ̀ jù lọ àwọn àṣìṣe díjítì pàtàkì wá láti inú àwọn ìsìnà díẹ̀ tí a lè sọ tẹ́lẹ̀. Kí o tó yan èsì kan gẹ́gẹ́ bí ìkẹyìn, tún ka àwọn iye tí o fi sínú rẹ̀, kí o sì bi ara rẹ èwo ló dín èsì náà kù àti nípasẹ̀ òfin wo.

Àṣà kékeré kan mú èyí rọrùn: lẹ́bàá èsì kọ̀ọ̀kan, kọ iye tó ń dín èsì kù àti òfin tí o lò, ibi ìdá mẹ́wàá tàbí iye díjítì. Tí èsì náà bá fi díjítì púpọ̀ ju èyí tí iye náà ń tì lẹ́yìn, ṣe àyè-yíyípo rẹ̀; tí ó bá fi díẹ̀ hàn, wá òdo ìkẹyìn tí ẹ̀rọ ìṣirò jù sílẹ̀.

• Jíjẹ́ kí nọ́ńbà pípé dín èsì kù. Alábàádọ́gba 1000 mL/L tàbí alábàádọ́gba 2 kì í dín àwọn díjítì pàtàkì kù rárá.
• Lílo òfin ìsọdipúpọ̀ fún àpapọ̀. Àwọn àpapọ̀ àti àwọn ìyàtọ̀ ni àwọn ibi ìdá mẹ́wàá ń dín kù, kì í ṣe iye díjítì.
• Ṣíṣe àyè-yíyípo gbogbo iye àárín. Tọ́jú àwọn díjítì ààbò kí o sì ṣe àyè-yíyípo lẹ́ẹ̀kan ní ìparí.
• Jíjù àwọn òdo ìkẹyìn tó ní ìtumọ̀ sílẹ̀. Ẹ̀rọ ìṣirò fi 2.5 hàn nígbà tí ìwọ̀n jẹ́ 2.50 mL; kọ òdo náà padà.
• Kíka àwọn òdo ìbẹ̀rẹ̀. 0.0081 g ní díjítì pàtàkì méjì, kì í ṣe mẹ́rin.
• Ròyìn odidi nọ́ńbà pẹ̀lú àwọn òdo tí kò yéni. Kọ 3.40 × 10² g dípò 340 g nígbà tí díjítì mẹ́ta bá ní ìtumọ̀.