Àwọn Fọ́múlà Ìpìlẹ̀ àti Fọ́múlà Mọ́lẹ́kùùlù láti Dátà

Ìbátan tó rọrùn jù ní ìfiwéra pẹ̀lú ìdàpọ̀ gidi

Fọ́múlà ìpìlẹ̀ fún wa ní ìbátan odidi nọ́ńbà tó kéré jù ti àwọn átọ̀mù nínú agbo kan. Fọ́múlà mọ́lẹ́kùùlù fún wa ní iye gidi átọ̀mù ti irú kọ̀ọ̀kan nínú mọ́lẹ́kùùlù kan, ó sì jẹ́ ìlọ́po odidi fọ́múlà ìpìlẹ̀ nígbà gbogbo. Hídírójìn pẹ́rọ́ksáìdì ní fọ́múlà mọ́lẹ́kùùlù H₂O₂ àti fọ́múlà ìpìlẹ̀ HO. Glúkóòsì, C₆H₁₂O₆, ní fọ́múlà ìpìlẹ̀ CH₂O, èyí tó pín pẹ̀lú fọ́mádíhájìdì àti ásídì asítíìkì.

Dátà ìwúwo nìkan lè fi fọ́múlà ìpìlẹ̀ hàn nìkan, nítorí pé H₂O₂ àti HO ní ìdá-ọgọ́rùn-ún ìdàpọ̀ kan náà. A nílò ìwọ̀n ìwúwo mọ́ọ̀lù tó yàtọ̀ láti rí ìlọ́po náà. Fún àwọn agbo íọ̀nù bíi sódíọ́mù klóráìdì, tí wọ́n ń ṣe àwọn àwọ̀n gígùn dípò àwọn mọ́lẹ́kùùlù oníyàtọ̀, a sábà máa ń kọ ẹ̀ka fọ́múlà gẹ́gẹ́ bí fọ́múlà ìpìlẹ̀ nípa àṣà. Àwọn àyọkúrò fi íọ̀nù oníátọ̀mù-púpọ̀ sílẹ̀ bó ṣe wà, bíi nínú sódíọ́mù pẹ́rọ́ksáìdì, Na₂O₂, tó ní íọ̀nù pẹ́rọ́ksáìdì O₂²⁻.

Ìdá-ọgọ́rùn-ún ìdàpọ̀ láti fọ́múlà tí a mọ̀

Ìdá-ọgọ́rùn-ún ìwúwo èròjà kan ni ìwúwo èròjà náà nínú mọ́ọ̀lù kan ti agbo tí a pín sí ìwúwo mọ́ọ̀lù, ní ìlọ́po 100. Ìtọ́sọ́nà yìí ń lo àwọn ìwúwo átọ̀mù àjọṣe IUPAC tí a ṣe àyè-yíyípo sí ibi ìdá mẹ́wàá méjì: H 1.01, C 12.01, N 14.01, O 16.00, S 32.06, àti Fe 55.85.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 1. Amóníọ́mù sọ́lfétì, (NH₄)₂SO₄, ni a ń lò gẹ́gẹ́ bí ajílẹ̀ náítírójìn. Kí ni ìdá-ọgọ́rùn-ún ìwúwo náítírójìn rẹ̀? Ẹ̀ka fọ́múlà kan ní 2 N, 8 H, 1 S, àti 4 O, nítorí náà ìwúwo mọ́ọ̀lù jẹ́ 2(14.01) + 8(1.01) + 32.06 + 4(16.00) = 28.02 + 8.08 + 32.06 + 64.00 = 132.16 g/mol. Náítírójìn: 28.02 ÷ 132.16 × 100 = 21.20% N. Àwọn èròjà yòókù jẹ́ 6.11% H, 24.26% S, àti 48.43% O, àwọn iye mẹ́rin náà sì papọ̀ jẹ́ 100.00%, àyẹ̀wò tó wúlò pé a kò fo átọ̀mù kankan.

Yíyí ìwúwo padà sí ìbátan mọ́ọ̀lù odidi nọ́ńbà

Àwọn àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ ń ka àwọn átọ̀mù, a sì ń ka àwọn átọ̀mù ní mọ́ọ̀lù, nítorí náà ọ̀nà náà máa ń kọjá mọ́ọ̀lù nígbà gbogbo. A kò lè fi gíráàmù àwọn èròjà yàtọ̀ wé ara wọn tààrà nítorí pé àwọn átọ̀mù wọn ní ìwúwo yàtọ̀.

Ìgbésẹ̀ láti ìdá mẹ́wàá sí ìdá nílò ìdájọ́. Àwọn ìbátan ìdánwò kì í sábà pé, nítorí náà iye tó wà láàrin nǹkan bí 0.1 sí odidi nọ́ńbà ni a lè ṣe àyè-yíyípo rẹ̀, ṣùgbọ́n iye tó sún mọ́ 1.5, 1.33, 1.67, 1.25, tàbí 1.75 ń tọ́ka sí ìdá kan. Sọ gbogbo ìbátan di púpọ̀ pẹ̀lú 2, 3, tàbí 4 bó ṣe yẹ. Fún àpẹẹrẹ, àpẹẹrẹ irin ọ́ksáìdì kan tó ní 1.737 g Fe àti 0.747 g O fún ni 0.03110 mol Fe àti 0.0467 mol O. Ìbátan O:Fe jẹ́ 1.50, nítorí náà ìlọ́po méjì fún ni Fe₂O₃.

• Bẹ̀rẹ̀ láti ìwúwo. Tí o bá ní àwọn ìdá-ọgọ́rùn-ún, gbà pé àpẹẹrẹ 100 g ni, kí ìdá-ọgọ́rùn-ún kọ̀ọ̀kan di gíráàmù.
• Yí ìwúwo kọ̀ọ̀kan padà sí mọ́ọ̀lù nípa lílo ìwúwo átọ̀mù èròjà náà.
• Pín gbogbo iye mọ́ọ̀lù pẹ̀lú èyí tó kéré jù.
• Tí ìbátan kankan kò bá sún mọ́ odidi nọ́ńbà, sọ gbogbo ìbátan di púpọ̀ pẹ̀lú odidi tó kéré jù tó mú wọn di odidi.
• Kọ àwọn àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ ní ìtò àṣà (fún àwọn agbo oníjẹ̀bẹ̀tà, C kọ́kọ́, lẹ́yìn náà H, lẹ́yìn náà àwọn yòókù ní ìtò álífábẹ́ẹ̀tì).

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́: ásídì kábósílíìkì láti ìdá-ọgọ́rùn-ún ìdàpọ̀

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 2. Ìtúpalẹ̀ ásídì kristali funfun kan fún ni 40.68% C, 5.13% H, àti 54.19% O ní ìwúwo. Ìwọ̀n tó yàtọ̀ fi ìwúwo mọ́ọ̀lù rẹ̀ sí 118 g/mol. Rí fọ́múlà ìpìlẹ̀ àti fọ́múlà mọ́lẹ́kùùlù.

Gbà pé 100 g ni, nítorí náà àpẹẹrẹ náà ní 40.68 g C, 5.13 g H, àti 54.19 g O. Yí padà sí mọ́ọ̀lù: 40.68 g ÷ 12.01 g/mol = 3.387 mol C; 5.13 g ÷ 1.01 g/mol = 5.079 mol H; 54.19 g ÷ 16.00 g/mol = 3.387 mol O. Pín pẹ̀lú iye tó kéré jù, 3.387: C 1.000, H 1.500, O 1.000.

Ìbátan hídírójìn 1.500 jẹ́ ààbọ̀, kì í ṣe àṣìṣe àyè-yíyípo, nítorí náà sọ gbogbo ìbátan di púpọ̀ pẹ̀lú 2: C₂H₃O₂. Ìwúwo fọ́múlà rẹ̀ jẹ́ 2(12.01) + 3(1.01) + 2(16.00) = 59.05 g/mol. Ìlọ́po náà jẹ́ 118 ÷ 59.05 = 2.00, nítorí náà fọ́múlà mọ́lẹ́kùùlù jẹ́ C₄H₆O₄. Èyí ni fọ́múlà ásídì súkísínìkì. Ṣíṣe àyè-yíyípo 1.5 sókè sí 2 yóò ti fún ni CH₂O (30.03 g/mol), 118 ÷ 30.03 = 3.93 kì í sì í ṣe odidi nọ́ńbà, àmì pé fọ́múlà ìpìlẹ̀ náà kò tọ́.

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́: ìtúpalẹ̀ ìjóná omi oníjẹ̀bẹ̀tà kan

Àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 3. Àpẹẹrẹ 0.3150 g omi kan tó ní C, H, àti O nìkan ni a jó pátápátá nínú ọ́ksíjìn tó pọ̀ jù. Ó mú 0.6293 g CO₂ àti 0.2577 g H₂O jáde. Ìwúwo mọ́ọ̀lù èéfín náà jẹ́ nǹkan bí 88 g/mol. Rí àwọn fọ́múlà méjèèjì.

Gbogbo kábọ́nù náà parí sí CO₂ àti gbogbo hídírójìn sí H₂O. Ìwúwo C = 0.6293 g CO₂ × (12.01 g C / 44.01 g CO₂) = 0.17173 g. Ìwúwo H = 0.2577 g H₂O × (2.02 g H / 18.02 g H₂O) = 0.028888 g. A kò lè tọ́pa ọ́ksíjìn bákan náà, nítorí pé ọ̀pọ̀ ọ́ksíjìn tó wà nínú àwọn èso wá láti inú ìpèsè O₂, nítorí náà rí i nípa ìyọkúrò: 0.3150 − 0.17173 − 0.028888 = 0.11438 g O.

Mọ́ọ̀lù: 0.17173 ÷ 12.01 = 0.014299 mol C; 0.028888 ÷ 1.01 = 0.028602 mol H; 0.11438 ÷ 16.00 = 0.0071488 mol O. Pípín pẹ̀lú 0.0071488 fún ni 2.000 : 4.001 : 1, nítorí náà fọ́múlà ìpìlẹ̀ jẹ́ C₂H₄O, pẹ̀lú ìwúwo fọ́múlà 44.06 g/mol. Ìlọ́po náà jẹ́ 88 ÷ 44.06 = 2.0, ó sì fún ni C₄H₈O₂. Ọ̀pọ̀ agbo yàtọ̀ ló ní fọ́múlà mọ́lẹ́kùùlù yìí, pẹ̀lú ẹ́tílì asítéètì àti ásídì bútánóìkì, nítorí náà dídá nǹkan náà mọ̀ yóò nílò ẹ̀rí ìṣètò bíi ìwádìí sípẹ́ktírọ́sìkópì.

Ibi tí àwọn ìṣirò fọ́múlà ìpìlẹ̀ ti ń lọ ségesège

Ọ̀pọ̀ àṣìṣe ń ṣẹlẹ̀ ní àwọn ibi méjì: yíyan ohun tí a ó yí padà sí mọ́ọ̀lù, àti pípinnu bí a ṣe máa tọ́jú ìbátan tí kì í ṣe odidi nọ́ńbà. Ṣàyẹ̀wò méjèèjì kí o tó kọ fọ́múlà ìkẹyìn.

Lẹ́yìn náà dán èsì náà wò pẹ̀lú dátà. Ṣírò ìdá-ọgọ́rùn-ún ìdàpọ̀ fọ́múlà tí o dábàá padà kí o sì fi wé àwọn iye tí a wọ̀n; dátà tó dára sábà máa ń bá ara wọn mu láàrin ìdá mẹ́wàá díẹ̀ ti ìdá-ọgọ́rùn-ún. Nínú àpẹẹrẹ ìṣiṣẹ́ 2, C₄H₆O₄ fún ni 40.68% C, 5.13% H, àti 54.19% O, tó bá ìtúpalẹ̀ mu.

• Ṣíṣe àyè-yíyípo ìbátan 1.5 tàbí 1.33 sí odidi tó súnmọ́ dípò ṣíṣe ìsọdipúpọ̀ gbogbo wọn.
• Ṣíṣe àyè-yíyípo àwọn iye mọ́ọ̀lù sí díjítì pàtàkì kan tàbí méjì, èyí tó lè sọ 1.50 tó hàn gbangba di ohun tí kò yéni.
• Pípín ìwúwo ọ́ksíjìn pẹ̀lú 32.00 g/mol. Lo ìwúwo átọ̀mù O, 16.00, nítorí àwọn àkọsílẹ̀ ìsàlẹ̀ ń ka átọ̀mù.
• Fífi ọ́ksíjìn inú àwọn èso ìjóná sí àpẹẹrẹ. Rí ọ́ksíjìn àpẹẹrẹ náà nípa ìyọkúrò.
• Àìkà èròjà tó sọnù sí. Tí àwọn ìdá-ọgọ́rùn-ún tí a sọ bá papọ̀ kéré púpọ̀ sí 100%, èròjà mìíràn wà, sábà ọ́ksíjìn.
• Gbígba ìlọ́po mọ́lẹ́kùùlù tí kì í ṣe odidi. Tí ìwúwo mọ́ọ̀lù ÷ ìwúwo fọ́múlà ìpìlẹ̀ kò bá sún mọ́ odidi nọ́ńbà, tún fọ́múlà ìpìlẹ̀ yẹ̀ wò.