Yeqela uye okuqukethwe

Amandla phakathi kwamamolekyuli: indawo yokubila, ingcindezi yomhwamuko nokuncibilika

Kungani uketshezi olulodwa luhwamuka esandleni sakho ngemizuzwana kanti olunye olunesisindo esicishe silingane lihlala ebhikheni izinsuku? Impendulo isekuheheni phakathi kwamamolekyuli, hhayi ezibophweni ezingaphakathi kwawo. Lesi sihlahlandlela sichaza uhlobo ngalunye lwamandla phakathi kwamamolekyuli, sikhombisa ukuthi unquma kanjani ukuthi into inawaphi amandla, futhi sidlula ekuqhathaniseni usebenzisa izindawo zokubila ezilinganisiwe ezivela ku-NIST Chemistry WebBook.

Kushicilelwe

Ukuheha phakathi kwamamolekyuli, hhayi izibopho ezingaphakathi kwawo

Izibopho ze-covalent zibamba ama-athomu emolekyulini ndawonye. Amandla phakathi kwamamolekyuli (ama-IMF) ayinto ebuthaka kakhulu yokuheha phakathi kwamamolekyuli ahlukene, futhi yilokho okufanele kunqotshwe lapho uketshezi lubila noma into eqinile incibilika. Lapho amanzi ebila, igesi eyakhekayo isenziwe ngamamolekyuli e-H₂O; azikho izibopho ze-O–H ezephukayo. Ukuheha kuphela phakathi kwamamolekyuli aseduze kuphazanyiswa.

Ngoba la mandla alawula ukuthi amamolekyuli anamathelana kangakanani, alawula isethi yezakhiwo zenyama ndawonye. Ama-IMF aqinile ngokuvamile asho indawo yokubila ephakeme, i-enthalpy ephakeme yomhwamuko, ingcindezi yomhwamuko ephansi ezingeni lokushisa elithile, futhi kaningi ukunamathela okukhulu nokungcindezeleka kwendawo. Uma ungawalungisa ama-IMF, ngokuvamile ungawalungisa wonke lokhu ngesikhathi esisodwa.

Amandla e-London dispersion kuzo zonke izinto

Amandla e-dispersion avela ngoba ukusatshalaliswa kwama-electron kuyashintshashintsha. Nganoma yisiphi isikhathi ama-electron emolekyulini angaba ngalinganiyo kancane, adale i-dipole yesikhashana ebangela i-dipole efanayo kumakhelwane. Ayabhekana isikhashana, futhi iphethini iphinda kuso sonke uketshezi. Yonke i-athomu nemolekyuli ihlangabezana namandla e-dispersion, ihlukanisiwe noma cha.

Amandla e-dispersion ancike ku-polarizability, okusho ukuthi ifu lama-electron lingaguqulwa kalula kangakanani. Amamolekyuli amakhulu anama-electron amaningi aguquleka kalula, ngakho amandla e-dispersion ngokuvamile akhula ngesisindo se-molar emndenini wezinhlanganisela ezifanayo. Isimo nacho sibalulekile: amamolekyuli amade, anwetshiwe ane-surface eningi ethintana nomakhelwane kuneyahlangene, enamagatsha efomula efanayo, ngakho ahehana kakhulu.

Ungawenyeleli amandla e-dispersion. Kumamolekyuli amakhulu kaningi kuyisabelo esikhulu kakhulu sokuheha okuphelele, ngisho nalapho imolekyuli ihlukanisiwe.

Ukuheha kwe-dipole–dipole nokubopha kwe-hydrogen

Amamolekyuli ahlukanisiwe anama-dipole aqhubekayo, ngakho koketshezi athambekele ukuzibeka nesiphetho esihle ngokwengxenye semolekyuli eyodwa eduze nesiphetho esingelihle ngokwengxenye seyinye. Lokhu kuheha kwe-dipole–dipole kwengeza emandleni e-dispersion ahlala ekhona. Ukunquma ukuthi imolekyuli ihlukanisiwe yini kudinga zombili ubuhlobo bezibopho nesimo sayo.

Ukubopha kwe-hydrogen kuyindlela eqinile ikakhulu yokuheha kwe-dipole–dipole. Kudinga i-athomu ye-hydrogen ebophelelwe nge-covalent ku-nitrogen, oxygen noma fluorine (umnikeli) nebhangqa elilodwa ku-athomu eseduze ye-N, O noma F (umamukeli). Isibopho esihlukanisiwe kakhulu se-N–H, O–H noma F–H sishiya i-athomu encane ye-hydrogen nokushaji okukhulu okuhle ngokwengxenye okungasondela eduze nebhangqa elilodwa lomamukeli.

Imolekyuli ingaba ngumamukeli ngaphandle kokuba ngumnikeli. I-acetone, (CH₃)₂CO, inebhangqa elilodwa ku-oxygen kodwa wonke ama-hydrogen ayo abophelelwe ku-carbon, ngakho amamolekyuli e-acetone awakwazi ukubophana nge-hydrogen. Nokho, angamukela izibopho ze-hydrogen ezivela emanzini, okuyisizathu esisodwa sokuthi i-acetone ixube namanzi ngazo zonke izilinganiso.

Amandla e-ion–dipole nokuncibilika kwezinto eziqinile ze-ayoni

Lapho into eqinile ye-ayoni incibilika emanzini, i-ayoni ngayinye izungezwa amamolekyuli amanzi abheke kuyo: iziphetho ze-oxygen ezingezinhle ngokwengxenye zibheke ama-cation, futhi iziphetho ze-hydrogen ezinhle ngokwengxenye zibheke ama-anion. Lokhu kuheha kwe-ion–dipole kukhulula amandla anele ukulinganisa okuningi kwamandla adingekayo ukuhlukanisa ama-ayoni ekristalu. Ukuheha kuqine kuma-ayoni anamashaji aphezulu nosayizi omncane.

Amandla e-ion–dipole achaza ukuthi kungani i-potassium bromide incibilika kalula emanzini kodwa cishe ayincibiliki ku-hexane, engenayo i-dipole yokuheha ama-ayoni. Umthetho ojwayelekile othi "okufanayo kuncibilikisa okufanayo" ufingqa lokhu: izinto zincibilika kangcono ezincibilikisini ezinamandla phakathi kwamamolekyuli afana nawazo. I-iodine, imolekyuli engahlukaniswanga, incibilika kahle ku-hexane, lapho amandla e-dispersion phakathi kwe-solute nesincibilikisi enganyelisa lawo angaphakathi kwento ngayinye ecwebile.

Isibonelo esisebenzile: oketshezi oluthathu olunesisindo se-molar esicishe sifane

Hlela i-butane (CH₃CH₂CH₂CH₃), i-acetone ((CH₃)₂CO) ne-1-propanol (CH₃CH₂CH₂OH) ngendawo yokubila. Qala ngokuqhathanisa izisindo ze-molar, usebenzisa izisindo ze-athomu ezijwayelekile ze-IUPAC eziyiswe emadesimalini amabili (H 1.01, C 12.01, O 16.00 g/mol). I-butane, C₄H₁₀: 4(12.01) + 10(1.01) = 58.14 g/mol. I-acetone, C₃H₆O: 3(12.01) + 6(1.01) + 16.00 = 58.09 g/mol. I-1-propanol, C₃H₈O: 3(12.01) + 8(1.01) + 16.00 = 60.11 g/mol. Izisindo ziyahluka ngaphansi kuka-4%, ngakho amandla e-dispersion kufanele afane kakhulu futhi umehluko uzovela ekuhlukaniseni.

Okulandelayo hlukanisa amandla. I-butane iqukethe izibopho ze-C–C ne-C–H kuphela futhi cishe ayihlukanisiwe, ngakho inamandla e-dispersion kuphela. I-acetone inesibopho esihlukanisiwe se-C=O ekuhlelweni kwe-trigonal planar okungakhanseli, ngakho yengeza amandla e-dipole–dipole, kodwa ayinaso isibopho se-O–H futhi ayikwazi ukunikela ngezibopho ze-hydrogen. I-1-propanol inamaqembu e-O–H, ngakho yengeza ukubopha kwe-hydrogen. Isibikezelo ngu-butane < acetone < 1-propanol.

I-NIST Chemistry WebBook ibhala izindawo zokubila ezijwayelekile cishe ezingu-273 K (0 °C) ye-butane, 329.3 K (56.2 °C) ye-acetone no-370.3 K (97.2 °C) ye-1-propanol, ngokuguqula nge-T(°C) = T(K) − 273.15. Ukulandelana kuyavumelana nesibikezelo. Ukucabanga okufanayo kuhlela ingcindezi yomhwamuko ezingeni lokushisa lasekamelweni ngokulandelana okuphambene: i-butane iyigesi ku-25 °C, i-acetone ihwamuka ngokushesha, futhi i-1-propanol ihwamuka kancane.

Isibonelo esisebenzile: lapho usayizi wemolekyuli unqoba i-dipole

Manje qhathanisa i-diethyl ether ((C₂H₅)₂O), i-1-butanol (CH₃CH₂CH₂CH₂OH) ne-hexane (C₆H₁₄). I-diethyl ether ne-1-butanol ziyi-isomer, zombili C₄H₁₀O: 4(12.01) + 10(1.01) + 16.00 = 74.14 g/mol. I-hexane isindayo: 6(12.01) + 14(1.01) = 86.20 g/mol. I-diethyl ether ihlukanisiwe kodwa ayinaso isibopho se-O–H, i-1-butanol ingabopha nge-hydrogen, futhi i-hexane ayihlukanisiwe.

Phakathi kwama-isomer amabili, ukubopha kwe-hydrogen kunquma: i-1-butanol kufanele ibile ngaphezulu kakhulu kune-diethyl ether. I-hexane iyicala elifundisayo. Impikiswano yobuhlobo kuphela ibingayibeka yokugcina, kodwa i-hexane inkulu, inama-electron amaningi futhi iyiketango elinwetshiwe, ngakho amandla ayo e-dispersion makhulu kune-dispersion ye-ether kanye nokuheha kwayo okubuthaka kwe-dipole–dipole.

Amanani e-NIST aqinisekisa lokhu: i-diethyl ether 307.7 K (34.6 °C), i-hexane 341.9 K (68.8 °C) ne-1-butanol 390.6 K (cishe 117 °C). Isifundo ukuthi ukuqhathanisa ubuhlobo kuphephe kakhulu phakathi kwamamolekyuli osayizi ofanayo. Lapho osayizi behluka kakhulu, cabanga nge-dispersion kuqala bese ubuza ukuthi i-dipole noma ukubopha kwe-hydrogen kuqine ngokwanele ukuyiphendula yini. Ukuncibilika kulandela amandla nako: i-hexane cishe ayincibiliki emanzini, kanti i-1-butanol, engabopha nge-hydrogen namanzi, iyancibilika ngokwengxenye.

Amaphutha okugwema lapho kuqhathaniswa amandla phakathi kwamamolekyuli

Ngaphambi kokuhlela, bhala wonke amandla into ngayinye ekhona esikhundleni sokuqinile kuphela, futhi uqaphele izisindo ze-molar. Lokhu kuvimbela iphutha elivame kakhulu, lokuqhathanisa amalebula kuphela afana nokuthi "ihlukanisiwe" ne-"ayihlukanisiwe" ngenkathi unganaki usayizi.

Amaphutha angezansi avela kaningi ezincazelweni zendawo yokubila nokuncibilika.

  • Ukusho ukuthi ukubila kwephula izibopho ze-covalent. Ukubila kuhlukanisa amamolekyuli; amamolekyuli ahlala ephelele.
  • Ukusho ukubopha kwe-hydrogen kunoma yimuphi umolekyuli oqukethe i-hydrogen. I-hydrogen kufanele ibophelelwe ku-N, O noma F.
  • Ukuthatha izinto ezingahlukanisiwe njengezingenawo amandla phakathi kwamamolekyuli. Zonke izinto zinamandla e-dispersion.
  • Ukuhlela amamolekyuli osayizi ohluke kakhulu ngobuhlobo kuphela, njengoba isibonelo se-hexane sikhombisa.
  • Ukuphendula inkambiso yengcindezi yomhwamuko. Ama-IMF aqinile asho ingcindezi yomhwamuko ephansi nendawo yokubila ephakeme.
  • Ukuthatha "okufanayo kuncibilikisa okufanayo" njengomthetho kunokuba kube umthetho wesithupha. Ukuncibilika kuncike nakwi-entropy nasezingeni lokushisa.

Imikhawulo nokusetshenziswa okufanele

  • Ukuhlelwa kwalesi sihlahlandlela kungokwekhwalithi. Lapho amamolekyuli ehluka ngosayizi nobuhlobo, izibikezelo zingehluleka, futhi idatha elinganisiwe kufanele inqume.
  • Izindawo zokubila yizindawo zokubila ezijwayelekile ku-1 atm, ezithathwe ku-NIST Chemistry WebBook; amanani abikwe yimithombo ehlukene angahluka ngamashumi ambalwa ka-kelvin noma ngaphezulu.
  • Lesi sihlahlandlela sihlanganisa oketshezi lwamamolekyuli nezixazululo ezilula ze-ayoni. Ukuncibilika kwezinto eziqinile ze-ayoni, zensimbi nezenethiwekhi ye-covalent kubandakanya ukwephula ukusebenzisana okuqine kakhulu futhi akubhekelelwanga.
  • Ukuncibilika kuncike ku-entropy nasekusebenzisaneni kwe-solute–solute nesincibilikisi–isincibilikisi kanye nokuheha kwe-solute–isincibilikisi, ngakho "okufanayo kuncibilikisa okufanayo" kunokuhlukile.